Rdza dla bogaczy – rola goethytu w kształtowaniu Australii
Original | Polish translation |
Have you noticed many Australian landscapes, like the outback and our deserts, are brown and orange? This is especially easy to see when looking at a satellite image. Australia's red center is colored by an abundant mineral scorched into Australian soils and sediments. | Czy zauważyliście, że w wielu australijskich krajobrazach takich, jak tereny buszu i na naszych pustyniach dominują kolory brązu i pomarańczu? Szczególnie łatwo można to zobaczyć na zdjęciach satelitarnych. Czerwony środek Australii jest zabarwiony powszechnie występującym tam minerałem, wypalonym w australijskich glebach i osadach. |
Goethite (pronounced ger-thahyt) is an iron-bearing mineral. It is an important source of iron oxide on Earth. It's also a historically and culturally important mineral for Australia. It has been used by humans for thousands of years in different forms and continues to support Australia's economy today. | Goethyt [także getyt po polsku] jest minerałem zawierającym żelazo i ważnym źródłem tlenku żelaza na Ziemi. Dla [w] Australii ma także wartość historyczną i kulturalną. Ludzkość od tysięcy lat wykorzystuje go na różne sposoby i nadal jest podstawą australijskiej ekonomii. |
How is goethite formed? | Jak powstaje goethyt? |
Goethite forms when iron-rich minerals weather and become oxidized. It is the main component of rust, and gives color to many Australian soils, rocks and landscapes. | Goethyt tworzy się, kiedy minerały bogate w żelazo wietrzeją i utleniają się. Jest głównym składnikiem rdzy i nadaje taki właśnie kolor wielu australijskim glebom, skałom i krajobrazom. |
The formation of goethite in Australia is closely tied to our unique geological history. About 2.6 billion years ago, Earth's atmosphere lacked oxygen. The oceans contained high levels of dissolved iron. Over millions of years, photosynthetic bacteria started releasing oxygen to the oceans and atmosphere, kick-starting the process of oxidation. | Formowanie się goethytu w Australii jest ściśle związane z unikalnym okresem w geologicznej historii tego kontynentu. Około 2,6 miliardów lat temu, atmosfera Ziemi nie posiadała w swoim składzie tlenu, a oceany zawierały wysokie poziomy [duże ilości] rozpuszczonego żelaza. W ciągu milionów lat bakterie fotosyntetyzujące [sinice] zaczęły uwalniać tlen do oceanów i atmosfery, tym samym rozpoczynając proces oksydacji [utleniania]. |
This led to the precipitation of a special kind of rock. Banded iron-formations (BIF), are a beautiful rock made of several iron minerals, including magnetite and hematite. The minerals create bands alternating with gangue, which are the impurities closely mixed with a wanted mineral in an ore deposit. | Spowodował on wytrącanie się specjalnego rodzaju skały. Wstęgowe rudy żelaziste (WRŻ) [Banded iron-formations – BIF] tworzą piękną skałę, która składa się z kilku minerałów żelaza, w tym magnetytu i hematytu. Charakterystyczne są dla niej pasy występujące naprzemienne z tzw. skałą płonną, która zawiera ciasno zmieszane zanieczyszczenia wraz z minerałem pożądanym w złożu rudy. |
Dr. Erick Ramanaidou is one of our experts in iron ore and lateritic nickel. He says that this ancient process laid the groundwork for the immense goethite deposits that we find in Australia today. | Jednym z naszych ekspertów w dziedzinie rudy żelaza i niklu laterytowego jest dr Erick Ramanaidou. Opowiada nam, że ten bardzo stary proces [oksydacji] był podstawą dla pojawienia się ogromnych złóż goethytu, które znajdujemy w dzisiejszej Australii. |
"Five million years after the mass extinction event that killed off the dinosaurs, at the end of the Cretaceous 65 million years ago, the gangue minerals of the BIF were replaced by goethite," Erick says. | „Pięć milionów lat po masowej zagładzie dinozaurów, tj. pod koniec okresu kredy 65 milionów lat temu, minerały skał płonnych we wstęgowych rudach żelazistych zostały zastąpione goethytem” – mówi Erick. |
Goethite can be found in various geological formations including lateritic deposits and weathered BIFs. It also forms delicate stalactites and stalagmites in caves. | Getyt można znaleźć w różnych formacjach geologicznych, włączając w to złoża laterytowe i WRŻ. W jaskiniach tworzy także delikatne stalaktyty i stalagmity. |
"In Australia, goethite is predominantly associated with the vast iron ore deposits of the Hamersley Basin in Western Australia," Erick says. Goethite is also found in other iron ore regions such as the Pilbara, Yilgarn, and the Middleback Ranges. NASA even found goethite on Mars, where it helps them study the history of water on the planet. | „W Australii Zachodniej goethyt jest w głównej mierze związany z szerokimi złożami rudy żelaza w niecce Hamersley” – wyjaśnia Erick. Można go także znaleźć na innych obszarach bogatych w rudy żelaza takich, jak Pilbara, Yilgarn i paśmie górskim Middleback Ranges [w Australii Południowej]. NASA znalazła goethyt nawet na Marsie, co pozwala im badać historię występowania wody na tej planecie. |
Pigment for Paleolithic paint | Barwnik dla farb z Paleolitu |
Humans have used goethite since paleolithic times. They used yellow ochre pigment to create cave paintings and body art. It is still used by many cultures around the world in the same ways. Australia's Indigenous groups continue to source and use goethite pigments for traditional works. | Ludzie znajdują zastosowanie dla goethytu od czasów epoki kamienia łupanego – żółtego barwnika ochry używali do tworzenia malowideł jaskiniowych i zdobienia ciał. W wielu kulturach na całym świecie nadal używa się go tak samo, jak kiedyś. Społeczności Rdzennych Australijczyków kontynuują pozyskiwanie i używanie barwników goethytowych na potrzeby swojej tradycjonalnej twórczości. |
Today, goethite appears in everything from iron oxide pigments to color paints, as food colorants, in cosmetics and more. | Obecnie goethyt pojawia się we wszystkim – od pigementów tlenku żelaza przez kolorowe farby, barwniki spożywcze, po zastosowania kosmetyczne, i w wielu innych produktach [branżach]. |
Scorched into Australian soils | Wtopiony w australijskie gleby |
When goethite-rich soils and bushfires come together, something peculiar happens. The high temperatures of the bushfire transform the goethite into maghemite. This is a magnetic mineral that can be seen in soils in many parts of Australia. | Osobliwa sytuacja występuje wtedy, kiedy pożary buszu ogarniają tereny o glebach bogatych w goethyt - wysokie temperatury pożarów przekształcają go w maghemit. Jest minerałem magnetycznym, który można zobaczyć w ziemi w wielu częściach Australii. |
Iron ore for steelmaking | Ruda żelaza do wytwarzania stali |
Goethite is the main mineral in iron ore, which is used to make steel. Australia is the world's largest iron ore exporter and demand is expected to grow. Our red center is central to our economy. | Goethyt jest podstawowym minerałem rudy żelaza, która służy do wytwarzania stali. Australia jest światowym eksporterem tej rudy i oczekuje się, że popyt będzie nadal wzrastał. Nasz czerwony środek, jest ośrodkiem naszej ekonomii. |
Iron ore is Australia's largest source of export revenue. In 2022, we produced a whopping $120 billion in iron ore exports. The industry is also a major employer. Around half of the 130,000 people directly involved in mining in Western Australia work with iron ore. | Ruda żelaza jest w Australii największym źródłem przychodu z eksportu. W 2022 r. eksport tej rudy przyniósł nam zyski w wysokości aż 120 miliardów dolarów [australijskich]. Przemysł [wydobywczy] jest tu także najważniejszym pracodawcą. Prawie połowa ze stu trzydziestu tysięcy osób bezpośrednio zatrudnionych w górnictwie w Australii Zachodniej zajmuje się wydobyciem rudy żelaza. |
The Hamersley Province of Western Australia is unique. It contains two major types of iron ores which provides 40% of worldwide iron ore production. These iron ores are called martite goethite (M-G) and channel iron deposits (CID). They contain about 50% to 60% goethite. | Wyjątkowe znaczenie ma tamtejsza Prowincja Hamersley. Zawiera dwa najważniejsze rodzaje rudy żelaza, które dostarczają 40% produkcji żelaza na całym świecie. Rudy te nazwane są goetytowo-martytową (M-G) i kanałowym złożem żelaza [channel iron deposits – CID]. Zawierają około 50% do 60% goethytu. |
Discovering and understanding iron ore deposits is critical to ensure our iron ore exports thrive. It's also important for Australia to think about the emissions our iron ore produces once it enters the steelmaking process. Our “Towards Net Zero” mission is exploring low emissions steel making processes that bring together our innovative ore processing expertise and our renewable energy potential. | Odkrywanie i zrozumienie złóż rudy żelaza jest kluczowe dla przetrwania naszego eksportu. Duże znaczenie dla Australii ma także ilość emisji, które wytwarzane są w procesie transformacji rudy żelaza w stal. Naszą misja „W kierunku zerowej emisji netto” polega na opracowywaniu nisko-emisyjnych procesów produkcji stali, które łączą naszą innowacyjną i specjalistyczną wiedzę w przetwarzaniu rud z potencjałem w zakresie energii odnawialnej. |
Provided by CSIRO | Materiał dostarczył |
Source: Kirkby Grace. “Rust to riches: Goethite's role in shaping Australia”. Phys.org, November 21, 2023, https://phys.org/news/2023-11-rust-riches-goethite-role-australia.html
Image source: https://www.rocksandminerals4u.com/banded-ironstone.html
2023 (C) Katarzyna Górnisiewicz, Obsidian Translations. All rights reserved.